Stimuleer de markt voor biobased materialen met de aanschaf van carbon credits
De businesscase van biobased materialen is vaak complex. Om die businesscase te verbeteren zijn diverse financiële instrumenten beschikbaar. De inzet van carbon credits is zo'n instrument. Overheden kunnen carbon credits aankopen, en daarmee hun doelstellingen dichterbij brengen.
Hoe pas je carbon credits toe?
Overheden kunnen carbon credits aankopen om in financiële zin bij te dragen aan het verbeteren van de businesscase van biobased producten en aan de realisatie van biobased gebouwen. Gemeenten en provincies hebben daarbij een sterke voorkeur voor carbon credits uit de eigen regio. Op die manier dragen zij bij aan het lokale karakter van projecten en leveren zij een directe bijdrage aan regionale klimaatdoelen.
Het is waardevol wanneer materialen en producten een lokaal karakter hebben, maar de meerwaarde wordt nog groter wanneer deze materialen ook daadwerkelijk worden toegepast in gebouwen in de directe omgeving.
Bij de inzet van carbon credits ligt de nadruk op het laten landen van de transactiewaarde bij de boer die de vezelgewassen produceert.
Het potentieel van carbon credits
CO₂‑vastlegging via vezelteelt, en de verwaarding daarvan door middel van carbon credits, heeft duidelijke potentie. Op termijn kunnen carbon credits worden ingezet om de CO₂‑impact van de eigen organisatie te beperken. Daarmee vormen carbon credits een instrument om het interne klimaatbeleid van overheden te ondersteunen en te versterken.
Dit argument wordt op dit moment nog beperkt meegenomen in beleidsmatige afwegingen. Het blijkt dat de focus nu vooral ligt op sectorontwikkeling en stimulering , en minder op het inzetten van carbon credits als onderdeel van het eigen CO₂‑budget.
De markt voor carbon credits op dit moment
De markt voor carbon credits is op dit moment nog niet volwassen. De vraag naar Nederlandse carbon credits is beperkt en de handel vindt plaats op de vrijwillige koolstofmarkt. Vanwege het vrijwillige karakter houdt de Autoriteit Financiële Markten (AFM) slechts beperkt toezicht op deze markt.
Juist daarom is het van essentieel belang dat carbon credits worden gecertificeerd volgens betrouwbare standaarden en dat er robuuste verificatiesystemen bestaan. Deze systemen zijn nodig om de integriteit van de credits te waarborgen en om greenwashing te voorkomen.
Europees kader en certificering
De Europese Unie heeft het certificeren en verhandelen van carbon credits verder gereguleerd door het opzetten van een vrijwillig kader: de Carbon Removals and Carbon Farming Regulation (CRCF) . Dit kader bevat onder andere criteria voor certificering en regels voor het certificeringsproces.
De komende periode wordt dit kader verder uitgewerkt via gedelegeerde handelingen van de Europese Commissie. Daarmee ontstaat geleidelijk meer duidelijkheid over de kwaliteitseisen en de juridische borging van carbon credits binnen de EU.
Regulering
Bij de aankoop van carbon credits spelen verschillende juridische regels een rol. Wanneer overheden carbon credits inzetten om de sector te stimuleren met financiële middelen, krijgt de aankoop al snel het karakter van een subsidieregeling.
Wanneer overheden zich echter meer richten op het CO₂‑budget van de eigen organisatie en carbon credits inkopen om dit budget te verlagen, past de juridische grondslag van subsidie minder goed. In dat geval is sprake van een concrete tegenprestatie. De aankoop van carbon credits valt dan onder het bereik van het aanbestedingsrecht.
Aandachtspunten
Het is belangrijk om te onderkennen dat de aankoop van carbon credits juridisch wordt gezien als de aankoop van een financieel instrument. Het advies is daarom om tijdig, voorafgaand aan de aankoop, afstemming te zoeken met de financiële afdeling van de gemeente of provincie.
Daarnaast valt de aankoop van carbon credits doorgaans buiten reguliere mandaat‑ en procuratieregelingen binnen overheidsorganisaties. Dit betekent dat extra afstemming nodig is over bevoegdheden en besluitvorming voordat tot aankoop kan worden overgegaan.
In de praktijk
Exacte praktijkvoorbeelden zijn bij CircuLaw niet bekend. Wel zijn er praktijkvoorbeelden van carbon credits opgenomen in de whitepaper van Copper8: https://www.copper8.com/wp-content/uploads/2025/12/Whitepaper-CO2-opslag-biobased-bouwmaterialen1.pdf.
Voorwaarden
Voorwaarden
- In principe is voor het verstrekken van een subsidie een wettelijke grondslag nodig. Hier bestaan wel uitzonderingen op. Voor een incidentele subsidie, die voor maximaal vier jaar wordt verstrekt, is dit bijvoorbeeld niet nodig. Raadpleeg hierover een jurist, voordat je de subsidieregeling opstelt.
- Het is van belang subsidievoorwaarden en regels zorgvuldig te formuleren om de beoogde doelstellingen te bereiken en de rechtmatige besteding van publieke middelen te waarborgen. Hiermee wordt onder andere bedoeld dat de voorwaarden kunnen worden gekoppeld aan het beleid en de doelstellingen van de gemeente, en dat deze daar ook aan bij kunnen dragen. Subsidieaanvragers moeten zich houden aan de voorwaarden en doelstellingen van de regeling.
- Bij het opstellen van een subsidieregeling moet het risico op staatssteun onderzocht worden. Staatssteun is het bevoordelen van bedrijven door de overheid. Dit mag in principe niet. Aangezien carbon credits een directe relatie kunnen hebben landbouwsector – waarbij een beperkte mogelijkeden zijn voor het verstrekken van steun – is extra aandacht hiervoor aan te raden.
Juridische toelichting
In artikel 4.21 e.v. in het Algemene wet bestuursrecht (Awb) is de wettelijke regeling voor subsidies opgenomen. Uit artikel 4:23 lid 3 Awb blijkt in welke gevallen de overheid een subsidie kan verlenen zonder dat daarvoor een wettelijke grondslag of subsidieregeling vereist is, zoals bij een incidentele subsidie. De grondslag voor het sluiten van een uitvoeringsovereenkomst is te vinden in artikel 4.36 Awb.
| Rechtsgebied | Publiekrecht > Staats-en bestuursrecht |
| Citeertitel | Algemene wet bestuursrecht |
| Artikel | nvt |
| Geldig vanaf | TBD |